Derlememin ikinci bölümüne başlarken, kendi kendime belki öğrenciler faydalanır diye başladığım bir projenin bu kadar beğenilmesi beni gerçekten ne kadar çok mutlu ettiğini belirtmek istiyorum. Kurtuluş Savaşı’nın ikinci yılının New York Times’da nasıl haber yapıldığına başlamadan önce iki konuyu açıklığa kavuşturmak doğru olacak. Öncelikle bu haberleri ben seçmedim, bunlar New York Times tarafından savaş süresince yayınlanmış haberler ve ben birebir çevirileri yerine özet halinde çevirerek hepsini bir araya getirmek dışında şimdilik bir şey yapmıyorum. Haberleri derlerken tek yaptığım seçim/eleme Atatürk’ü ismen içeren haberlere odaklanmak oldu, eğer ülkemizle ilgili çıkan her haberi çevirmeye çalışırsam bu tam amanlı bir iş halini alacağı için daha öz bir yaklaşımın şimdilik daha doğru olacağını düşündüm.
New York Times’daki haberler tarafsız veya hakikatı yazan haberler kesinlikle değiller, hiçbir gazete sadece tarafsız ve doğruyu belirten haberler yazmaz. Tarih disiplininde, eğer tasvir üzerine çalışılıyorsa gazeteler birincil kaynak olabilirler ancak diğer durumlarda sadece yardımcı kaynaklardır. Yani gazetede yazılan şeyleri doğru veya yanlış diye değerlendirmek yerine, hangi haberin ne amaçla yazıldığına odaklanmak daha doğru olur. Haberler, bir amaca hizmet etmenin dışında, çeşitli yargılardan dolayı da tarafsız olmayabilirler. Ben kendi gördüğüm tarihsel süreç üzerine serinin sonunda kısa ve yalın bir yazı yazacağım. İlk bölümü paylaşmamla beraber sıklıkla sorulan bir soru New York Times’ın hangi kaynakları kullandığı üzerineydi. Bu önceki yazıda çok da dikkate almadığım bir konuydu ancak bu sorular sayesinde önemini ben de fark etmiş oldum, bu yazıda her haberin kaynağının ne olduğunu da yazacağım.
Tüm bunlara ek olarak ilk bölümde de bu derlemeyi öncelikle Atatürk’ü ismen içeren makaleler üzerinden yapacağımı ve incelediğim yıllar ilerledikçe aradığım kelimeler de farklılık gösterebileceğini söylemiştim. 1920 yazında “Kemal Pasha” ile ilgili sonuç hiç bulamadığım için arama kelimemi 1920 Mayıs’dan 1920 Aralık’a kadar “Mustapha Kemal” ve “Turk/Turkish” olarak değiştirdim. Aynı şekilde Londra Konferansı’na dair sonuç bulabilmek için tarihi konferans aralığına ayarlayarak “Turks” aramasını gerçekleştirdim. Bu aradaki boşlukta yaşanan gelişmelerin Amerika’da nasıl yankı bulduğunu bilmemek bölümün değerini eksiltir diye düşündüm.
Keyifli okumalar.
7 Haziran 1920’de Associated Press’den alınan bilgiye göre yazılan bu haberde İngiliz savaş gemilerinin Tuzla civarında bulunan Milliyetçi güçlere ateş açtığı yazmakta. Sultan’ın ordusunu çöküşünden sonra İzmit’teki tren yolunu korumakta yalnız kalan İngilizlerden de bahseden haber, İzmit’e birçok Yunan ve Ermeni sığınmacı geldiğini de belirtmiş. Haber, Adana’nın kuzeyindeki Pozantı’nın Türkler tarafından alındığı ve büyük sayıdaki Fransızın esir tutulduğunu da belirtmekte.
21 Haziran 1920’deki haberin ilk kısmı Malta’daki NYT kaynağından alınmış görünüyor. İngilterenin tüm Akdeniz filosunun Yakın ve Orta Doğu’ya odaklanacağı belirtilen haberde, Konstantinopolis’e de gelecek olan savaş gemilerinden bahsedilmekte. Associated Press’den alınan kısımda ise İngiltere’nin Mustafa Kemal’in güçlerine karşı Venizelos’un yardım teklifini kabul ettiği belirtilmiş. London Times’ın bir gün sonra basacağı haberde ise Mareşal Foch ve Feldmareşal Sir H. Wilson’ın Venizelos’un teklifine sıcak bakmadıkları ve Hythe Konferansında memnuniyetsizliklerini dile getirdikleri de not düşülmüş. Foch ve Sir Wilson’ın Yunanların böyle bir askeri mücadelenin tehlike ve risklerini azımsadığını düşündüklerini de belirten haber, Venizelos’un İzmir ve Trakya’da bulunan yunan güçlerinin Türklere karşı savunmada kullanılabilecek tek önceliğe sahip askeri güç olduğunu belirttiğini ancak Müttefiklerin istediği gibi Anadolu’yu işgal etmenin söz konusu olmaması gerektiğini yazmakta. Haberin devamında ise Sir Wilson, Foch ve Venizelos’un buluşarak Türkiye barış antlaşmasının alınacak askeri önlemler ile garantiye alınması gerektiğini de belirtmekte. Yapılan açıklamaya göre Venizelos’un Britanya ve Fransa’nın yardımını almadan bu anlaşmanın şartlarını yerine getirmeyi üstlenmesinin kabul edildiği belirtilmiş
2 Temmuz 1920 yılındaki haber ise Mustafa Kemal Paşa’nın güçlerinin Bergama’da Yunan ordusunu hezimete uğratıp bir kaç bin esirle Bandırma’ya doğru ilerlemesi duyumuyla Konstantinopolis’de yaşanan sevinci konu alıyor. Haber, Yunanistan tarafından iki gündür yasal haber geçilmemesi ve Türk gazetelerinde Yunanistan aleyhine haberlerin yasak olmasına rağmen Türkler’in bu hezimetin Mustafa Kemal’in başarısı olduğunu bildiğini de belirtiyor. Müttefik sansür birimi ise Milliyetçilerin Konstantinopolis ile bir iletişimi olmadığı için bu söylentinin güvenilir olmadığını belirtmiş. Habere göre iddia edilen bu Milliyetçi zaferin posterleri ise Bursa ve diğer Anadolu şehirlerinde boy göstermeye başlamış ve Yunan zayiatının on bin civarında olduğu söylentisi de yayılmış. Bu sayının çok abartılı olduğunu belirten New York Times, yine de Yunan cephesindeki sessizliği bir yenilgiden kaynaklanmasının olası olduğunu belirtiyor. Haber ayrıca Yunanistan’ın Konstantinopolis’te Türkler de dahil olmak üzere bir çok kişiyi ordusuna kattığı ve orduya katılanlar arasında Ermenilerin de olduğunu belirtmiş. Haberin kaynağı Associated Press.
3 Temmuz 1920’de New York Times Yunanistan’ın yayımladığı bildiriye göre Yunan ordusunun Anadolu’daki ilerleyişine Balıkesir’i alarak devam ettiğini yazmış. Haberin kaynağına göre, Yunan ordusu ayrıca elli dört adet sahra topu da dahil olmak üzere bir miktar teçhizat da ele geçirmiş ve bin iki yüz kişiyi de esir almış. Yunanistan’ın resmi bildirisine göre Balıkesir ve çevresindeki köylerin sakinleri Yunan askerlerini Mustafa Kemal’in partizanlarından kurtarıcı olarak gördükleri için büyük bir heyecanla karşılamışlar. Haber, bu bildirideki bilgiler ışığında Konstantinopolis’deki düşüncenin Yunan güçlerinin, Bergama yenilgisini atlatarak, Marmara kıyısındaki demiryolu boyunca ilerledikleri yönünde şekillenmekte olduğu belirtmekte.
7 Temmuz 1920 tarihli haberde Londra’nın Konstantinopolis’den aldığı bilgiye göre Milliyetçi Türklerin İngiliz bombadırmanına rağmen Beykoz’u ele geçirdiği yazılmış. Associated Press’in Konstantinopolis’den bildirdiğine göre Konstantinopolis’in, Asya yakasından gelen her milletten sığınmacıyla dolu olduğu belirtilmiş. Maltepe’yi de ele geçiren Milliyetçilerin, Yunan ve İngiliz orduları tarafından dağlara geri püskürtüldüğü de bildirilmekte. Haber ayrıca boğazda bulunan tüm Müttefik gemilerinin Amerika’nın Bağımsızlık Günü 4 Temmuz dolayısıyla Amerikan bayraklarını göndere çektiklerini de belirtmiş. Milliyetçi güçlerin İngilizlerin karaya çıkmadaki başarısızlıklarını keşfettiğini, Marmara, Boğaz ve Çanakkale Boğazında İngilizlerin Milliyetçiler tarafından karaya çıkamadan durdurulduğunun belirtildiği haber, Koramiral de Robeck’in, Milliyetçilerin çıkarma yapan askerleri durdurmasının devamı durumunda, Bursa valisini şehri ve camiyi uçaklarla bombalayarak yok etmeyi tehdit ettiği de belirtilmiş. Türklerin buna karşılık Bursa’da kırk kadın ve erkeği rehin tuttuğu ve bir bombalama durumunda rehineleri öldürmekle tehdit ettikleri de haberde yer almakta. Haberin geri kalanı ise Yunan ordusunun Türk ordusunu Anadolu’nun içlerine iterken, ani Yunan saldırısı karşısında şaşkına dönen Türklerin demiryolları ve köprüleri tahrip etmeden kaçtıkları yönünde iddialar içermekte. Habere göre İngilizler, Türk direnişinin iki hafta içinde çekeceğini öngörmekteymiş. İngilizler, Eskişehir’in düşmesi durumunda Konya’nın da teslim olarak Ankara’yı tamamen izole edeceğini düşünmektelermiş, haber ayrıca Bursa’dan kaçan Türklerin Yunan sivillere kendilerini evlerinde saklamalarını istediklerini de yazmakta.
17 Temmuz 1920 tarihli haberin kaynağı Associated Press. Haberde Türklerin Karadeniz’de Yunan gemilerini ele geçirdiğini yazmakta. Ele geçirilen Filia gemisinin yardım için Konstantinopolis’e haber ilettiği ancak geminin hala tüm Karadeniz limanlarını elinde bulunduran Milliyetçilerin elinde olduğu belirtilmiş. Gemide bulunan yedi milyon Ruble’nin de Türkler tarafından alındığı yazılmış. Mustafa Kemal Paşa’nın “milliyetçi lider” olarak tanımlandığı bu haber kendisinin yönetim merkezini de Afyon Karahisar’a taşıdığını ve Yunanların bildirdiğine göre Yunan ilerlemesinin şimdilik Bursa hattında durduğunu belirtiyor.
25 Temmuz 1920’de ise Paris’ten gazeteye özel gönderilen bir haberde Batum’da Ermenilerin binlerce Türk’ü katlettiğine ve tüm Müslümanları kontrol ettikleri bölgeden sürdüklerine dair bilgiler olduğu yazılmış. Haberde Müslüman köylerinin yakıldığı, sakinlerinin öldürüldüğü ve kaçabilen Müslümanların her şeylerini bırakarak İran’a kaçtıkları da yazmakta.
31 Temmuz’da özel olarak New York Times’a iletilen ve gazetede 1 Ağustos’da basılan bu haberde Türk Milliyetçi liderler tarafından yazılan mektuplarda Mısır, Mezopotamya ve diğer yakın doğu bölgelerinde İngiliz karşıtı gösteriler başlamasını umdukları ve Müslümanların Bolşevizmi kabul etmesinin önerildiği yazılmış. Haberin devamında Atatürk tarafından yazıldığı söylenen bir mektup alıntılanmış. Bu mektupta Mezopotamya, Musul ve Suriye’ye güçlerinin yüzde sekseni ile geçmişteki gibi milliyetçi haklarımızı korumak yardım edeceğini söyleyen Kemal Paşa, yardım gelinceye kadar İngilizlere engel olunması ve moralin yüksek tutulması gerektiğini belirtmiş. İngilizler tarafından para karşılığı kendi taraflarına çekilen aşiretlerle görüşülmesi ve gerekli propagandanın yapılması ve İngiliz baskısına karşı insanlarımızın birleşmesi konusunda da uyarıda bulunulan mektupta, tüm toplumun İngilizlere karşı Osmanlı’yı desteklemesi gerektiğinin önemi de belirtilmiş. Mektupta, Muhammed’i takip eden her bir kişinin yüz İngiliz ateiste bedel olduğu ve Allah’ın bizi koruyup gözettiği de not edilmiş. Sultan da dahil herkesin İngilizlere karşı bir devrim girişiminden hoşnut olacağının da yazıldığı mektup Mezopotamya ve Suriye halkına yakında Osmanlı bayrağı altında olacaklarının duyurulmasını da istemiş. Osmanlı Milliyetçi Hareketi Emini tarafından yazılan başka bir mektupta ise Arapların İngilizlerden yardım ve koruma beklediğini ancak gelinen günde bir tane bile Arap veya Müslümanın İngiliz yönetiminden memnun olmadığı, Bolşevizmin kabulu durumunda cephane ve maddi yardım yapılacağı ve Kutsal Savaşçı olarak isimlendirilen Mustafa Kemal Paşa’nın yardımlarına geleceği bilgisini içeriyor. Haberde iletilen son mektubun ise Albay Ömer Şevki tarafından yazıldığı iddia edilmiş. Haber, albayın mektubunda Mustafa Kemal Paşa’nın İzmir’den sonra bölgeye askeri yardım yapılacağının belirtildiği bilgisiyle son buluyor.
19 Ağustos 1920 tarihi haberin başlığı “Kemal Yunanları Yenmeyi Öngörüyor.” Associated Press’den alınan bilgilere dayanan haber, Kemal Paşa’nın Associated Press’e yaptığı açıklamada kendisinin Yunan güçlerinin bir felaketle karşılacaklarını, İslam ve Bolşevizmin birbirine uygun olduğunu ve ülke için olabilecek en kötü şeyin barış antlaşmasındaki şartların kabul edilmesi olacağını belirttiği yazılmış. Haber bu bilgilerin AP muhabirine bizzat Atatürk tarafından söylendiğini de belirtmiş. Yunan güçlerinin uzun vadede ne amaçlandığını düşündüğü sorulduğunda, Atatürk, bunu bir Müttefik saldırısı olarak gördüklerini ve asıl amacın Türklerin moralini düşürmek olduğunu belirtmiş. Yunanistan’ın İzmir’deki az sayıdaki birliğe dayanarak Türk güçlerinin yetersiz olduğunu sanması sonucu sonu felaketle sonuçlanacak bir yola girdiğini belirtirken Bolşevizm konusunda da İngilizler ve Avrupa’nın kapitalist emperyalizmine karşı olduğumuzu ve dolayısıyla aynı tarafta yer aldığımızı belirtmiş.
22 Ağustos 1920 tarihli bu haberin kaynağı yine Associated Press. Haberde iki Bolşevik süvari alayının Güney Ermenistan’dan gelerek Türk güçlerine katıldığı ve bu durumun Kazım Karabekir tarafından verilen bir emirle kutlandığı yazmakta. Bu durumda Ermenilerin Moskova ile anlaşmak zorunda kalacağı, Milliyetçilere karşı ilerleyemeyeceği ve Müslüman köylerine zarar veremeyeceği belirtilmiş. Mustafa Kemal’in ise Lenin’e bir teşekkür mesajı gönderdiğinden bahsedilmiş. Konstantinopolis’deki Ermenilerin ise Ermenilerin Bolşevikler ile yaptığı söylenen anlaşmadan rahatsız oldukları ve bu durumun kendi isteklerini dünyanın gözünde değersiz kılacağını düşündükleri yazılmış. [Normalde buraya yorum yapmayacaktım ancak bu haber ilginç çünkü tek bir haberde Bolşeviklere karşı olan tutumun ne kadar negatif olduğunu görebiliyoruz. Türkler Bolşevikler ile işbirliği içinde gösterilirken Ermenilerin açık işbirliği karşısında “tüm Ermeniler böyle düşünmüyor” imajı çizilmiş.]
28 Ağustos 1920 yine AP kaynaklı bir haberde kabine toplantısı sonrası VI. Mehmed olarak bahsedilen Sultan Vahdettin’in, Milliyetçi güçlere karşı birlikleri bizzat yönetmesine karar verildiği yazılmış. Haberde Vahdettin’in ordusunun olmadığından ancak Müttefiklerin, Milliyetçilere karşı Yunanistan ile beraber savaşılması durumunda bir ordu kurulmasına izin vereceği yazmakta. Haber Anadolu’dan gelenlerin getirdikleri habere göre Mustafa Kemal’in Ankara’nın askeri tehdit altında olmasından dolayı meclisi Sivas’a taşıdığını belirtmekte. 
3 Eylül 1920 tarihli AP kaynaklı bu kısa haberde ise Atatürk’e Kemal diye hitap edilmiş ve kendisinin Başkan Wilson sınırları kesinleştirene kadar Ermenilere ateşkes teklifinde bulunduğu yazılmış.
4 Eylül’de Konstantinopolis AP kaynağına dayanılarak basılan başka bir haberde ise Mustafa Kemal Paşa’nın Kasım yağmurlarını beklemeye dayalı planının imkansız olduğuna inandığı, Bolşevik yardımının geleceğini düşünmediğinin söylendiği ve Konstantinopolis’deki inancın kendisinin teslim olmak yerine kaçacağı yönünde olduğu yazmakta. Konstantinopolis’de yeni kurulacak kabinenin ise Milliyetçi eğilimli olacağı ve Sultan’ın hükümetinin bu nedenle tüm Türkiye’de kabul göreceği de yazılmış.
New York Times, 
8 Eylül 1920’de ise Yunan güçlerinin Anadolu’nun içinde ilerlediği ve bir kısmının da İnebolu’ya çıkarma yaparak Ankara’ya ilerlemeyi amaçladığı yazmakta. Haber, Yunan ordusunun güç bir arazide ilerlediğini ancak ciddi bir girişimde zaferin bir önceki bahara göre daha olası olduğunu belirtmiş. Batı Anadolu’daki zaferlerin Yunan ordusunun moralini yükselttiğini de belirten haber aynı zamanda Mustafa Kemal’in sağlığının özellikle vurulduktan sonra kötüleştiğini ve ordudan kaçanlar olduğu gibi kalanların da moralinin düşük olduğu yazılmış. Haberden çok köşe yazısı olan bu yazının devamında ise Türklerin yenilmesi durumunda bunun Türklerin modern sorunlarla başa çıkamadığının işareti olduğunu ve keyif verici bir tarihsel rastlantı sonucu Yunanistan’ın dört yüz yıldır Türkiye’yi Avrupa’dan uzak tutan güç olarak, Türkleri Avrupa’dan ve tercihen dünya politik sahnesinden çıkaracak olanın kendisi olduğu yazılmış. Haberde kaynak belirtilmediği için bir New York Times muhabiri tarafından yazıldığını düşünebiliriz.
1 Kasım 1920 tarihli bu kısa haber Jewish Telegraphic Agency kaynaklı. Haber Mustafa Kemal Paşa’ya bağlı güçlerin 180 Yahudi aileyi Adapazarı’ndan İzmit’e sürdüğü iddasını konu alıyor. Sürülen ailelerin her şeylerini geride bıraktılarını yazan haber, Yunanların bu ailelere yardım ettiğini de belirtmiş.
9 Kasım tarihindeki habere göre ise Konstantinopolis’den gelen habere göre Türkler Amerikan yardımının başındaki Albay J. P. Coombs’u Samsun’da esir almışlar. Haber bu durumda Bolşeviklerin etkisi olduğunu belirterek, Kemal Paşa’nın da Amerikan yardımlarının askeri ve siyasi bir hal aldığını belirttiğini yazmış. Haberde bu durum un Amerika’nın Yakın Doğu yardımlarının sonu olabileceği de belirtilmiş.
14 kasım 1920’de, Paris’ten New York Times’a Fransız Havas Ajansı ile ulaştırılan haberde, Ankara’da Sovyetizmin kabul edildiği ve Ermenistan’daki operasyonlar bittiğinde Türk güçlerinin İzmir’i hedef alacağı yazmakta.
19 Kasim 1920 tarihinde Walter Duranty tarafından New York Times’a gönderilen bir iletişime dayanan haberde Venizelos’un Anadolu’da yenilmesi sonucu Fransızların barış anlaşması tekliflerini gözden geçirdikleri yazılmış. Haber, Yunan güçleri tarafından işgal edilecek bölgenin zaman içinde daha da küçüleceğini ve Venizelos’un askerleri arasında ciddi bir moralsizliğin hüküm sürdüğünü de belirtmiş. Antlaşmanın şartlarının yeniden görüşülme ihtimaline ise kaybeden taraf olarak görülecek olan Yunanistan karşı çıkmakta olduğu, İtalya’nın işgal için kendisine ayrılan toprakları istemediği, İngilizlerin ise yavaşça geri çekildiği güncel durumda Fransa’nın da kendi çıkarlarını düşünmesinin normal olduğu belirtilmiş. Haber Fransa’nın Türkler ile anlaşamaması durumunda ise savaşmaktan başka yolu olmadığını not ederek son buluyor.
23 Kasım 1920’de bu sefer Cenevre’den Edwin L. James tarafından New York Times’a özel olarak iletilen haberde, Milletler Cemiyeti’nde İngiltere ve Fransa arasında Mustafa Kemal ile barış antlaşmasının şartlarını yeniden görüşülmesi konusunda tartışmalar olduğu yazılmış. Fransa’nın isteği bir konseyin Mustafa Kemal ile Ermenistan konusunu tekrardan görüşmesiyken, Milletler Cemiyetinde İngilterenin bu tartışmayı engellediğinin düşünüldüğü belirtilmiş. İsveç delegesinin Kuzey ülkeleri adına Ermenistan’a her türlü yardımın yapılacağını belirttiği de haber yer almakta. İngiltere başbakanı Balfour’un ise Amerika’ya, Ermenistan üzerinde mandacılık teklif edildiğini ancak Amerika’nın bunu kabul etmediğini ve diğer ülkelerin de kayıplarının telafi edileceğine dair bir garanti verilmeden bu işe girişmek istemediklerini belirttiği de haberde mevcut. Bu uzun haberin geri kalanında ise Ermenistan’ın kime verileceği tartışmaları özetlenmiş ve AP’den alınan bilgiye göre bu tartışmaların sonucunda eğer Ermenistan’daki çatışmaları bitirmek için bir yol bulunamazsa Kemal Paşa ile savaşma gerekliliğine karar verilmiş.
Yine 23 Kasım 1920 tarihli Konstantinopolis kaynaklı bir haberde ise Ermenistan ve Kemal Paşa’nın güçleri arasındaki çatışmaların devam ettiği bilgisinin Ankara’dan alındığı yazmakta. Haberde, Ermenilerin Alexandrapol (Gyumri)’nin Türklerden alındığını ve Kazım Karabekir’in Kars’a çekildiğini belirttikleri de yazılmış. Fransızların da Türklere Tarsus’ta saldırdıkları belirtilirken, Fransız güçlerinin Osmaniye ve Antep’e doğru yola çıktıkları da not düşülmüş.
25 Kasım 1920’de basılan haber ise AP kaynaklı ve Kemal 
Paşa’nın milliyetçi güçleri ile Bolşevikler arasında yapıldığı iddia edilen bir anlaşmayı konu alıyor. Anlaşmaya göre Türkiye tam bağımsızlığına sahip olurken Arabistan ve Suriye’de kurulacak yeni devletlerin Türk kontrolünde olacağı ve Türkiye’de kommünizmin gelişmesi için Rus delegelerine bilgi verileceğine ek olarak Hindistan, Cezayir, Mısır, Fas ve Tunus gibi Müslüman ülkelerin Türkiye ve Rusya tarafından kurtarılıp bağımsızlıklarına kavuşturulacağının yazdığı belirtilmiş. Haber Yunanistan’ın yenilgisi sonucu Sevr Antlaşmasında bazı değişiklikler yapılacağının düşünüldüğünün belirtilmesi ile son buluyor.
30 Kasım 1920’de AP kaynaklı bu haber Ermeni gazetelerinde çıkan haberlerde Kars’ın Ermeniler tarafından ele geçirildiğinin yazdığını yazmakta. Haber, gazetelerden birinin yedi bin Türk’ün donarak vefat ettiğini belirttiğini yazmış. İzzet Paşa’nın Ankara’ya giderek Ankara Hükümeti ile bir görüşmenin sonunda Anadolu insanlarının barışçıl olduklarına ve Bolşevizmi kabul etmeyeceklerine olan inancından dolayı bir anlaşma sağlanmayı umduğu belirtilen haberde ayrıca Milletler Cemiyeti’nde Ermenistan’ın Bolşevikleşmesinden duyulan endişe de yer almış.
6 Aralık 1920’de, yine AP kaynaklı bir haberde, Milletler Cemiyeti’nde zaten Moskova’nın yardımıyla çözülmüş olan Ermeni-Türk meselesine dair arabuluculuk teklifinin Amerika tarafından kabul edilmesinin Ankara’da şüpheyle karşılandığı yazmakta. Haberin kalanında Milliyetçilerin, Anadolu ve İzmir’deki Yunanların gönderilmesi için yeni bir girişimde bulunduğu belirtilmiş. Aynı zamanda Yerevan’da kurulan Sovyet Hükümeti’nin Müttefikler için sürpriz olmadığı ve Moskova’nın bu hükümetin kurulmasından haberdar olduğu anda Türklere, Ermenistan’a ait gördükleri Kars ve Alexandropol’dan çıkıp, demiryollarının kontrolünü de devretmelerini isteyen bir not gönderdiği yazmakta.
10 Aralık 1920’de London Times ve AP kaynaklı haber, Mustafa Kemal Paşa’nın güçlerinin Anadolu’nun pek çok noktasında Yunanlara saldırdığını yazmakta. Haber, Kemal Paşa’nın, İzzet Paşa’nın teklifini Sevr Antlaşması’nın hükümleri değişinciye kadar savaşmaya kararlı olduklarını belirterek kabul etmediğini ve Rus Bolşeviklerle olan bağların koparılmasını da, Yunanlara karşı avantajlı bir döneme gelinmişken, hükümetin böyle bir destekten faydalanmamasının imkansız olduğu için reddettiğini belirtmiş.
21 Aralık 1920’de yine AP kaynağı ile yapılan bu haber, Amerikalıların İzmir’de taciz edildiklerini ve The American Near Eastern Relief çalışanlarının ise Ermenistan’dan Mustafa Kemal Paşa’nın bizzat takip ettiği bir planla Kars’a taşındıklarını yazmış. Mustafa Kemal’in bu çalışanları Kars’taki Türk ordusunun koruması altına yerleştirdiği de belirtilmiş.
Yine 21 Aralık tarihinde Paris kaynaklı bilgiye göre Fransa’nın Suriye’den çekilmeyeceği ve Atina’dan New York Times’a özel gönderilen bilgiye göre Ankara hükümetinin Türk Sovyet‘ine bağlılık yemini ettiği belirtilmiş. Haberde, Kemal Paşa’nın Konstantinopolis hükümetine pazarlık için sunduğu şartlar da yer almakta. Bunlar, tüm Anadolu ve Trakya’dan Yunan güçlerinin uzaklaştırılması, İzmir’in Türk hükümdarlığına koşulsuz teslimi, Trakya’da tarafsız bir yönetim için hemen yapılacak bir plebisit, Boğazların tarafsız kontrol altında özgürlüklerine kavuşması ve Sevr Antlaşması’ndaki ekonomik ve finansal maddelerin değiştirilmesi olarak sıralanmış.
1921 yılının 7 Ocak günündeki AP kaynaklı haber Türk askerlerinin Bolşevikleştirildiğine dair iddialar içeriyor. Haber, Near East Relief çalışanlarından Melville Chater’ın, düzenin sağlanması için baskılayıcı önlemler alındığını ve meydanlarda asılmış ceset görülmeyen bir günün zor görüldüğünü belirttiğini iletmiş. Haber ayrıca, Ankara hükümeti tarafından Anadolu’daki tüm Fransızların tahliye edilmesini emrettiğini, Fransızların mallarına el konulduğunu ve Fransız savaş esirlerinin zor koşullarda yaşadığının altını çizmiş.
New York Times, 21 Ocak 1921’de 2. Abdülmecit’in, Milliyetçilerin Yunan güçlerine karşı Eskişehir’de kazandıkları zafer için bir yemek daveti verdiğini yazmış. Afganistan Emir’inin Mustafa Kemal Paşa’ya gerekirse ordusuyla kendisine yardım edeceğini belirttiği ve İzzet Paşa’nın da Eskişehir’deki bölükleri tebrik ettiği de yazılmış. Haber, Paris’teki Yunanlardan alınan bilgiye göre ise Anadolu’daki Yunan askeri durumun oldukça iyi olduğu ve Türklerin Bursa’ya girdikleri iddiasının gerçeklere dayanmadığının belirtildiği yazılmış. Haberin kaynağı sadece Konstantinopolis olarak verilmiş.
22 Ocak 1921’de de İzmir üzerinden Atina’ya ve oradan da Londra’ya iletilen bir mesaja göre, bir Türk havacısı olan Teğmen Hüsnü’nün [metinde Housin diye geçiyor ama bunun Housni’nin yanlış yazılmış hali olduğunu düşünüyorum] Atatürk’e üç el ateş ederek başarısız bir suikast girişiminde bulunduğu yazılmış.
31 Ocak 1921 tarihinde yine Konstantinopolis kaynaklı bir haberde, Mustafa Kemal Paşa’nın sadrazama Ankara Hükümeti’nin ülkedeki tek gerçek hükümet olduğunu bildirerek Sevr Antlaşması’nı yeniden görüşmek için Müttefiklerden davet beklediklerini ilettiğini yazmakta. Mustafa Kemal Paşa’nın bu konferansa katılma şartları olarak tüm işgal kuvvetlerinin yurttan çekilmesi ve hiç tazminat istenmemesine bağlı olduğunu belirttiği de yazılmış. Müttefiklere yakın gazetelerde konferansın, Türkiye için yeni bir şans olduğunun yazıldığını belirten haber, Yunanların ise bu haberi üzgünlükle karşıladığını belirtmiş. Tuğgeneral Townsend’in ise konferans ile ilgili ayarlamalar yapmak için Ankara’ya gittiği de haberde yer almakta. New York Times ayrıca, 21 Şubat tarihinde yapılması planlanan bu konferans için, Yunanistan Başbakanı Rhallis’in Türkiye ile olan antlaşmanın yenilenmesi için yapılacak her girişime Yunanistan’ın karşı çıkacağını ima ettiğini belirtmiş. Habere göre Rhallis’in ayrıca, Yunanistan’ın İzmir’i Müttefikler tarafından verilmiş manda olarak elinde tutacağını ve antlaşmayla ilgili son sözü Amerika’nın söyleyeceğini düşündüğünü belirtmiş.
3 Şubat 1921 tarihli “Hasta Adam İyileşiyor” başlıklı makalede, 21 Şubat’ta gerçekleşecek olan konferansın olası sonuçlarını tartışılmakta. Ankara Hükümeti’nden “gerçek Türk Hükümeti” olarak bahsedilen bu yazıda, Sevr Antlaşması’nın Müttefikleri de pek memnun etmediği belirtilmiş. Yazıda ayrıca konferansta Yunanların İzmir’den çıkarılması söz konusu olduğu sürece Mustafa Kemal’in duruma olumlu yaklaşacağı da yazılmış. Yunan güçlerinin kıyıda gösterdikleri başarıyı Anadolu’nun içlerinde gösteremediğini belirten makale, Kemal’in ordusunu yenmek için kimsenin sorumluluğunu almak istemediği bir efor ve kaynak harcanması gerektiğini de belirtmiş. Makale, Kemal’in Türklerin hala savaşabileceğini gösterdiğini ancak Türk olmayan azınlıkları yönetmek konusunda Türklerin eskisi gibi göründüğünü belirterek, “üstün türleri yönetmekte tamamen aciz,” olduğunu yazmakta. Sevr Antlaşması’nın yeniden görüşülmesinin “Türk sorusuna” cevap olamayacağı da belirtilmiş.
Yine 3 Şubat tarihli ve AP kaynaklı bir haberde, Yunanistan Kralı Konstantin’in Türk Milliyetçiler ile bir anlaşma yapmanın imkansız olduğunu belirttiği ve Sultan tarafından seçilen bir delege ile Yunanistan çıkarları doğrultusunda görüşmekten çekinmeyeceğini söylediği yazılmış. Konstantin’in, “Mustafa Kemal’i uğraşmaya değer bir insan olarak görmüyorum. Avrupa neden bir kanun kaçağı için bu kadar olay yapıyor? Mustafa Kemal sadece bir kurusıkı -büyük bir balon- ve biz onu haritadan, masadan bir sineği uçurur gibi uçaracağız,” dediğini ve olası bir anlaşmanın Trakya ve İzmir’in Yunanistan’da kalmasının koşuluyla olacağını söylediğini de belirten haber, Konstantin’in aynı zamanda Yunan güçlerinin Anadolu’da mutlak bir zafere kavuştuklarını ve yenilgiye uğradıkları yönündeki haberlerin doğru olmadığını söylediğini de belirtmiş. Haber, Mustafa Kemal’in Müttefiklere gönderdiği bir mesajda Ankara Hükümeti’nin tanınmaması halinde Londra Konferansı’na gitmeyeceğini yazdığını belirterek son bulmakta.
6 Şubat’ta basılan bu haber, New York Times’a özel olarak iletilmiş. Haber’de Mustafa Kemal’in Fransız hükümetine yolladığı notta kendisinin tek Türk Hükümeti’ne başkanlık yaptığı ve Konstantinopolis kabinesinin Türk görüşlerini temsil etmediğini yazdığı belirtilmiş.
Bir gün sonra basılan bir haberde, Le Temps muhabirinin Mustafa Kemal Paşa’nın Londra’daki konferansa katılabilmesi için Sultan’ın, Ankara’daki hükümeti tek Türkiye hükümeti olarak tanıyan bir ferman yayınlaması gerektiğini belirttiği yazılmış. Ermenilerin de konferansa katılmak istediğinin yazıldığı bu haberde, Venizelos’un da bir söyleşisinde Sevr Antlaşması’nın tamamının korunmasının gerektiği konusunda fikir belirttiği de yazmakta.
12 Şubat 1921 tarihli Edwin L. James tarafından yazılan makalenin başlığı “Fransızlar Antep’i Türkler’den Aldı.” Londra Konferansı’nda avantajlı olmak isteyen Fransızların Antep’i bu nedenle aldığının iddia edildi bu makalede aynı zamanda Fransız basınındaki Antep’in alınmasına karşın farklı görüşlere de yer vermiş.
20 Şubat 1921 tarihinde New York Times kendisine özel yazılmış bir haber basmış. Haber, Londra Konferansı’nda Mustafa Kemal’in ve Konstantinopolis Hükümeti’nin delegelerinin iyi geçinmelerine çok şeyin bağlı olduğu söylenmekte. Haber ayrıca, Britanya Hükümeti’nin Sultan’ın Türk İmparatorluğu’nun başı kabul edilmesinin sorgulanamaz olduğunu ve Mustafa Kemal’in tüm Türkiye’de sağlamlaşmış bir otoritesi olmadığını düşündüklerini iddia etmiş. Haberin kalanında ise Fransa ve İtalya’nın Sevr Antlaşması’ndan pek memnum olmadıkları, İngiltere’nin kesin bir tarafı olmamasına karşın aracılık rolünü üstleneceği yazılmış. Britanya’nın, Hristiyan nüfusun Türkiye kontrolü altına girmemesini, Hindistan ve diğer yerlerdeki Müslüman nüfus arasında da daha fazla huzursuzluğa neden olmaması için Halife’ye çok sert bir yaptırım uygulanmamasını istediklerini de belirten haber, Venizelos’un konferansa katılma çabasında olduğunu da not düşerek sonlanmakta.
22 Şubat 1921 tarihli bu haber de yine New York Times’a özel olarak iletilmiş. Versailles Antlaşması’nın imzalanmasından beri en önemli konferans olarak nitelendirilen Londra Konferansı’nın başladığını belirten haber, Yunanistan başbakanı Nikolaos Kalogeropoulos’un Sevr Antlaşması’nın olduğu gibi korunması için bir savunma yapmaya davet edildiği ve monarşi tarafından yapılan darbenin, Yunanların antlaşma konusundaki fikirlerini değiştirmediğini belirttiğini yazmış. Habere göre Kalogeropoulos, Müttefikler istediği takdirde Mustafa Kemal’in güçlerini Anadolu’dan temizlemeye hazır olduklarını belirterek askeri anlamda bir yardıma ihtiyaçlarının olmadığını söyleyerek, Müttefiklerden para almalarını engelleyen ambargonun kaldırılmasını istemekteymiş. Haber ayrıca Fransa ve İtalya’nın, Yunanistan’a, İzmir’i bırakmaları karşılığında, maddi ya da başka bir tür tazminat vermek istediği yazılmış. İngilizlerin ise İzmir’in Türkiye’ye bırakılması fikrine, özgürlüğüne kavuşan Hristiyan halkın tekrar hilal altında kalmasını istememeleri nedeniyle karşı çıktığı belirtilmiş. Olası bir çözüm olarak İzmir’in Yunanistan’ın mandası haline getirilmesinin düşünüldüğü yazmakta. Haberin devamında, konferansta görüşülecek tekliflerden birinin de Trakya’nın bir kısmının Türklere verilmesini ve Türklerin Konstantinopolis’in yönetim konseyinde temsilcileri olacağını içerdiğinden bahsedilmiş. İzmir içinse, Türklerin Hristiyan valiler altında sivil ve askeri kontrole sahip olacağı bir plan hazırlanmış, planda yargı ve finansal meselelerin uluslararası bir komisyona bağlı olacağı da belirtilmiş. Haber ABD’deki Yunan asıllı vatandaşların Boston’da bir protesto düzenlediği bilgisiyle son buluyor.
23 Şubat tarihinde New York Times kendisine özel olarak iletilen ve Londra Konferansı’nı konu alan bir haber basmış. Konstantinopolis Hükümeti’ni temsil eden Tevfik Paşa’nın hasta olduğu için görüşmelerin bir gün sonraya ertelendiğini belirten haber, Türk delegelerinin aralarında anlaşamadıkları için konferansa katılmadıkları söylentilerinin de yalanlandığını yazmakta. Haber ayrıca Bekir Sami Bey’in mükemmel Fransızca ve İngilizce konuştuğuna, Avrupalı bir centilmen gibi göründüğüne ve Yunan tasvirlerinin indirgediği tipe uymadığına dikkat çekmiş. Haber aynı zamanda da Bekir Sami Bey’in Türkiye’yi temsil edenlerin kendisi ve diğer Kemalistler olduğunu iddia ettiği için hakkında “fazla yakınan bir hanımefendi” benzetmesinin yapıldığını yazmış. Haber, konferanstaki yetkililerin ise iki delege arasındaki bu görüş farklılıklarının bu delegeleri Türkiye için ortak bir noktada buluşmaktan alıkoyacağından korkmadıkları yönünde bilgi de vermiş. Haberin kalanı Bekir Sami Bey’in bir New York Times temsilcisine yapığı açıklamaları içermekte. Bu açıklamalarda Konstantinopolis delegesinin tanınmadığı ve bin yıldır yönettiğimiz bölgenin bize verilmesi konularında konuşan Bekir Sami Bey’in, İzmir için de “Hakkımız olmayan beş hektarlık bir toprağı bile istesek bu isteğimizin reddedilmesini razıyız ve bunu kabul ederiz,” dediği yazılmış.
Burada değinmek istediğim bir nokta var. Londra Konferansı’nı konu alan haberlerin bir çoğunda, yukarıdaki son iki haberde gördüğünüz gibi, Atatürk’ten ismen bahsedilmemiş. Konferansın başından iki ve sonundan bir haberin bu derleme için yeterli olduğunu düşünüyorum. Yeterli ilgi olursa ileride ayrıca bir Londra Konferansı derlemesi yapabilirim.
13 Mart 1921 tarihli New York Times’a direkt iletilen bu haber Londra Konferansı’nın sonuna gelindiğini yazmakta. St. James’s Place’de Türk ve Yunanlara bir öneri taslağının verildiğini belirten haber, konferansın sonrasında yayımlanan bir açıklamada Türklere, iyi halli olmaları ve hazır görülmeleri durumunda Milletler Cemiyeti’ne üyelik ve İzmir’in şartları üzerine beş yıl sonra yeniden görüşmek için söz verildiğini belirtmiş. Ayrıca Milletler Cemiyeti’nin, Ermenistan’ın sınırlarını çizeceğini de ekleyen haber, Sevr Antlaşması’nın değişikleri için önerilenlerin Yunanlara nazaran Türkler tarafından daha iyi karşılandığını ancak Bekir Sami Bey’in İzmir konusunda, özellikle İzmir’de bir Yunan garnizonu olması hakkında, fikir ayrlığında olduğunu belirtmiş. Haberin kalanında sadece Avusturya’ya yer verilmiş.
27 Mart 1921 tarihli ve AP kaynaklı bu haber Yunan güçlerinin Eskişehir’e yaklaştığını yazmakta. Türklerin dağlara doğru çekilerek Eskişehir ve Afyon-Karahisar’ı koruduğunu yazan haber, eğer Yunanları bu vadilerde durduramazsak son savaşımızın Afyon-Karahisar’da olacağını belirtmiş. Mustafa Kemal Paşa’nın Eskişehir’e ulaştığının da yazıldığı haberde, İngiltere’nin Reuter’s aracılığıyla bu saldırının İngiltere tarafından desteklenmediğini ve onaylanmadığını belirttiği de yazmakta. Haberde ayrıca Yunanistan’ın Bursa ve Uşak hatlarında da Türkleri yenilgiye uğrattıklarını iddia ettikleri belirtilmiş. Bolşevikler ve Türk Milliyetçiler arasında Batum’u tahliye etmek için de bir anlaşma yapıldığını iddia eden bu haber, Bolşeviklerin Yunanlara karşı Milliyetçileri destekleyeceklerini belirtmiş. Haber, Milliyetçilerin Merzifon’daki tüm Amerikalı misyonerlerin tahliyesi için de bir haber yolladıklarını belirterek son buluyor.
AP kaynaklı 15 Nisan 1921 tarihli haberde otuz bin askerle Afyon-Karahisar ve Touloubanar [Dumlupınar?] mevkiinde Yunan güçlerine saldırmasını konu almış. Saldırının Türklerin geri çekilmesiyle son bulduğunu yazan haber, Yunanların on beşi subay olmak üzere altı bin askeri esir aldığını yazmakta. Bahçecik’te hem Yunan hem de Türk güçlerinin Amerikan hastanesine ateş açtıklarını da yazan haber, Bekir Sami Bey’in Ankara’ya gitmek üzere Boğaz’dan bir İtalyan gemisi ile İnebolu’ya gittiğini de belirtmiş. Haber Mustafa Kemal’in Vatikan’dan gelen müracaat üzerine ülkedeki insanların din ve ırk gözetmezsizin tümünün güvenliği ve refahını korumanın hem Müslüman dininin hem de kişisel duyarlılığından dolayı en önemli görevi olduğunu belirttiğini de yazmış.
Son olarak 22 Mayıs 1921 tarihinde basılmış olan AP kaynaklı bu haberde, Mustafa Kemal Paşa’nın Ankara kabinesinin savaş bütçesini onamak yerine istifa etmesine yönelik söylediği “Biz Avrupalı değiliz. Para olmadan savaşmak Türklerin tarihsel onurudur,” sözlerine yer vermiş.
Laf Konuşalım ☕️ 